Dubbel belicht, 5 signalen

In de Zorg draait het om het contact tussen de patient en de medewerker. Warme en menselijke relaties zijn helend voor alle partijen. Maar wat gebeurt als relaties verstoord worden? En hoe los je dat op?

In deze blog een uitleg over een verstoring in geval van “dubbele belichting”: wat het is, hoe dat op te sporen en op te lossen valt.

Rode lap

Rob, zorgprofessional in de ouderenzorg, kwam langs met het volgende. Hij doet zijn werk met heel veel plezier, heeft absoluut  hart voor “zijn” cliënten maar 1 persoon werkt op hem als een rode lap op een stier. Hij kan niet met de oudere man overweg. Hij vertelt dat hij zich er steeds ongemakkelijker onder voelt. “Hij heeft altijd heeft hij wat te mopperen”. “Ik kan het ook nooit goed doen”, voegt Rob er moedeloos aan toe.

Zoals te verwachten is, was de ’liefde’ wederzijds. Rob zag er steeds meer tegenop om bij de oudere man langs te gaan om hem te verzorgen. De man in kwestie reageert op zijn beurt ook nors en afwijzend op zijn komst en vraagt zelfs naar zijn collega – of hij die niet even kan sturen.

 

Systemische Opstelling

Rob stelt zichzelf en de oude man op aan de hand van de houten figuren waar ik o.a. mee werk. Meteen is ook zijn fysieke reactie te zien. In het kort: hij maakt zich klein, krijgt een andere blik in zijn ogen, bijna smekend om goedkeuring. Doe ik het goed?

***

Wat is die “Dubbele belichting”?

Een dubbele belichting wil zeggen dat we een persoon met wie wij op dit moment te maken hebben, onbewust verwisselen met een ander persoon uit ons verleden waar nog een claim op ligt. Beide personen worden niet meer als zelfstandige, geheel verschillende personen waargenomen. Wij reageren dan niet meer als volwassenen maar als toen,  als klein kind. De mens met wie we nu te maken hebben zien we dus niet zoals hij of zij werkelijk is.

 

 Aanwijzingen zijn:

– je gedraagt je niet op een manier die bij je leeftijd/positie past
– je reageert ongewoon heftig op de ander
– je voelt je ‘als kind’ behandeld door die persoon
– hij of zij doet je denken aan…..
– de relatie krijgt een ongepaste emotionele lading

De oplossing:

Het inzicht dat je de betreffende persoon verwisselt met iemand anders is een eerste stap naar de oplossing. Soms is dit al genoeg.  Zo niet dan brengt een simpele maar doeltreffende interventie een volgende stap. Je leert de twee personen uit elkaar te halen. Je leert dus de emoties, gevoelens en ook de mens te scheiden. De personen zelf zien voor wie ze werkelijk zijn.

***

Voor Rob:

In Robs geval verwisselde hij de oudere man met zijn vader. Iets in de man triggerde Rob op een oud zeer.

Voor Rob was het een eye opener. Hij had niet gedacht dat er nog een stukje uit zijn jeugd zo’n grote rol kon spelen in zijn huidige werk. Al heeft Rob een goede verstandhouding met zijn vader, altijd is er toch nog steeds dat zoeken naar goedkeuring, realiseert hij zich. Door de oefening kon hij zijn vader zien als vader en de cliënt als cliënt. Hij ziet de man weer zoals hij is en weet dat hij voortaan de ‘reactie op zijn vader’ achterwege kan en zal laten.

De behoefte aan goedkeuring,  het “vaderstuk” zal hij later nog bekijken maar voor nu is de vraag opgelost. Rob kijgt tips mee in geval hij nog de neiging krijgt om in het oude patroon te vallen.

En inderdaad. Enige tijd later spreek ik Rob weer. Het gaat stukken beter. Af en toe heeft hij de tips gebruikt om weer uit zijn patroon te raken maar over het algemeen gaat het goed en is het contact stukken verbeterd. Rob voelt zich er goed bij. “Ik kan de man zien zoals hij is”. Net zoals bij zijn andere cliënten.

En de cliënt op zijn beurt? Hij ziet en voelt de verandering en accepteert tegenwoordig zijn hulp, bijna dankbaar en zonder morren.

 

Systemisch gezien: Op je plek (2)

Martin is blij, heel blij.

Na jaren hard gewerkt te hebben heeft hij promotie gemaakt en eindelijk kan hij die gedroomde functie invullen. Het heugelijk feit wordt goed gevierd. Ook thuis. De promotie betekent meer verantwoordelijkheden met bijbehorende salaris.

Jeanette, vroeger zijn directe collega, heeft door deze verschuiving in het team ook promotie kunnen maken.  Zij neemt Martins oude plek in. Allebei blij en dus goed geregeld zou je zeggen.

 

Alhoewel?

Maanden later is de sfeer om te snijden. Tussen Martin en Jeanette botert het niet meer en hangt “dikke lucht”. De twee teamleden zijn kemphanen geworden en vliegen elkaar regelmatig in de haren.

 

Wat nu?

Uit gesprekken komt naar voren dat Martin vindt dat Jeanette eigenwijs is en niet luistert. Jeanette op haar beurt vindt Martin vooral een bemoeial en hooghartig sinds hij zijn nieuwe functie invult. Na zo’n gesprek worden goede afspraken gemaakt maar na enige tijd steekt het toch de kop weer op. Het gaat echt niet tussen die twee.

Met allebei wordt een opstelling gedaan. Het is al snel duidelijk ‘hoe het nu is’:
In de opstelling staat de representant van Martin tegen Jeanette aan en kijkt over haar schouder mee. Hij is gefixeerd op wat zij doet met zijn oude functie.  Jeanette daarentegen staat geërgerd met de rug naar Martin toe. Niet van plan om ook maar iets van openheid te geven en haar werk uitsluitend op haar eigen manier te doen.

 

Kort gezegd:

Doordat Martin “bovenop” haar zit krijgt Jeanette geen lucht.
Doordat Jeanette met de rug naar Martin staat voelt hij zich niet gezien.

 

Hier zit een oplossing in. Dat zien ze allebei.

De opstelling vormt zich als volgt:
Meer afstand tussen de twee representanten voelt al een stuk beter. Martin voelt zich minder geërgerd en kan zich beter concentreren op zijn nieuwe functie. Jeanette krijgt weer lucht en kan weer om zich heen kijken. Dit geeft beiden wat rust.

Als de representant van Jeanette zich omdraait ziet ze Martin weer. Ook ziet ze opeens weer wat hoe hij lange tijd met toewijding zijn oude functie heeft ingevuld. Dat zij het anders wil, wil niet zeggen dat Martin zijn manier verkeerd was. Opeens beseft ze dat ze op een eilandje heeft gezeten en door haar manier van doen Martin en zijn werk tekort heeft gedaan. De lucht klaart al wat op.

Dit geeft Martin een gevoel van opluchting en de erkenning doet hem duidelijk goed. Hij voelt zich nu gezien. Martin beseft op zijn beurt dat hij zijn oude functie nooit los heeft kunnen laten. Hij beseft ook dat die nu in Jeanette’s vakkundige handen ligt. Dat het zijn verantwoordelijkheid niet meer is en dat hij zijn eigen nieuwe plek volledig in mag en kan nemen.

Deze inzichten doen de lucht voelbaar opklaren. Er is wederzijds begrip en respect ontstaan. Samen overleggen ze hoe ze deze inzichten in het dagelijkse leven tot uitvoering kunnen brengen. Een plan en afspraken worden gemaakt en er wordt zelfs gelachen.

 

Beiden blij op hun eigen plek

Met de opstelling en bijbehorende inzichten in het achterhoofd worden de tijd erna zelfs grappen gemaakt op momenten dat een van hen in het oude patroon dreigt te stappen. Ze kunnen weer door 1 deur, allebei blij op hun eigen plek.

Systemisch gezien: Op je plek

Laura werkt op een afdeling met 6 andere collega’s. Ze heeft het druk. Eigenlijk veel te druk maar diep in haar hart vindt ze dat heerlijk.

Ze kent het, zo is ze altijd geweest. Je hoeft haar maar aan te kijken en ze heeft het al voor je gedaan. Wat het ook is. Alsof ze er een zintuig voor heeft en precies weet wat jij nodig hebt. Ja die Laura, ze is lekker bezig.

In het begin zien de collega’s het aan. Soms is het gedrag van Laura irritant maar aan de andere kant erg handig. Het scheelt ze zelf een boel werk. Dus wordt er niets van gezegd.

Na enige tijd gaat het toch wringen. Er ontstaan kleine woordenwisselingen. Het lijkt alsof Laura steeds meer de afdeling runt en dat kan toch niet de bedoeling zijn. Diep in haar hart voelt Laura dit ook zo maar weet je nog? Ze kan niet anders. Zelf snapt ze het ook niet goed.

Uiteindelijk wordt het haar toch teveel. Ze heeft steeds minder plezier in haar werk en denkt er zelfs over om op te stappen en een andere baan te gaan zoeken. s’Avonds is ze uitgeblust en op zondag lijkt de week een enorme onoverkomelijke berg.

Waarom heeft ze het gevoel dat ze niet op haar plek zit? Waarom denkt ze toch altijd dat ze alles voor jan-en-alleman moet doen? Moet zorgen? Schuift ze zoveel taken op haar eigen bord? Ze is bang dat ze in een volgende baan tegen hetzelfde aan zal lopen en gaat op onderzoek uit.

Uit een gesprek komt sterk naar voren dat ze uit een gebroken gezin komt. Haar ouders zijn gescheiden toen ze een jaar of tien was en als oudste kreeg zij al snel de verantwoordelijkheid voor haar 2 broertjes. Haar moeder deelde veel met haar, ook de boosheid en de zorgen die de scheiding met zich meebracht. Laura wist overal van. Haar moeder moest hard werken om alles draaiende te houden maar samen met Laura redden ze het wel.

Tijdens een workshop bevestigt een opstelling dit beeld. Bij Laura gaat een lichtje branden. Door de scheiding en het wegvallen van haar vader in het gezin heeft Laura op haar 10e de plek van haar vader “overgenomen”. Met alle gevolgen van dien. Het verantwoordelijkheidsgevoel die daar bij hoort is ze nooit meer kwijt geraakt en draagt ze al 25 jaar op haar schouders.

Tot nu…nu krijgt ze de gelegenheid om de ouderplek terug te geven aan de persoon waartoe die plek hoort, haar eigen kindplek terug in te nemen en datgene wat ze al die tijd op haar schouders heeft gedragen, los te laten. En dit doet ze!

Ze voelt zich bevrijd. Ze omschrijft het als een bijna letterlijk leegte. Ruimte! Een ruimte die weer van haar is. Opluchting. De druk is verdwenen en een besef van vrijheid borrelt op. Deze vrijheid heeft ze lang niet gevoeld en koestert het.

Ze leert de ruimte voor zichzelf te gebruiken en alles wat er niet bij haar hoort te laten voor wat het is. Ook op haar werk merkt ze dat ze veel beter in staat is om niet alles op haar schouders te laden. En ze geniet ervan.

Haar collega’s merken de verandering ook. Ze complimenteren haar en voelen zich ook vrijer om weer meer in haar buurt te komen, wetende dat Laura niet meer “moedert” over hun en de afdeling.

Laura besluit te blijven en werkt nog lange tijd met veel plezier samen met haar collegas.

NB. Naam en (mogelijke) situatie zijn fictief.

Ontdek ‘dat’ wat je nog niet weet

Ken je dat?

Dat er ”iets” speelt maar je kunt je vinger er niet op leggen? Iets wat niet benoemd kan worden maar waar je wel last van hebt? Dat z’n uitwerking niet mist?

Ken je dat? Dat je reageert op je collega op een manier die eigenlijk niet passend is? Je weet niet waar het vandaan komt maar je kunt het niet laten. Die persoon roept die reactie nou eenmaal bij je op.

Ken je dat? Je hebt je baan maar bent constant met andere zaken bezig die jouw aandacht vragen. Het lijkt wel of je twee banen hebt.

Doelen halen, liefde, relaties, het lukt je niet hoe hard je je best ook doet. Hoeveel boeken je ook leest, hoeveel je er ook over praat. Je kunt je vinger er niet op leggen. Herken je dat? Of een van de punten hier boven? Misschien kun je zelf nog iets noemen?

Door systemisch te werken wordt het onzichtbare, ‘dat wat je nog niet weet’, zichtbaar gemaakt. In plaats van te focussen, zoom je uit. Kijk je naar de verschillende elementen die met jouw vraag samenhangen. Verbanden, patronen, relaties tussen deze elementen.

Ik hou ervan. Om te onderzoeken en te ontdekken. Juist naar dat onzichtbare. De verborgen schat in jou zelf. Ik geloof in de potentie van ons allemaal. Het enige wat ons tegenhoudt is dat we niet altijd door hebben wat we precies kunnen. Of wat we nodig hebben. Welke hulpbronnen we hebben. En wat we willen.

Hoe kun je die ontdekken?

– Maak het groter, zoom uit, “zet jezelf in het publiek”.
– Kijk naar het podium van het leven, wat speelt zich af?
– Kijk naar je medespelers en factoren die met je vraag samenhangen.
– Laat het zich presenteren, laat het gebeuren.
– Wat zie je? Wat voel je? Wat zie je gebeuren?
– Verander iets, speel ermee, wat gebeurt er dan?

Er ontstaan inzichten in storende factoren en ook is zichtbaar wat je kunt doen om het “script” te herschrijven zodat het weer “klopt”. De mogelijkheden zijn in zicht, duidelijkheid wordt geschept en het doel komt steeds dichterbij.

Hoe fijn is dat!?

Het is zoals het is

Het is zoals het is, zeggen ze.

Dooddoener? Misschien. Maar ook in dooddoeners zit een kern van waarheid. Want verandert er iets aan een situatie alleen maar omdat je dat liever ziet?

Helpt het om zaken te vergoelijken? Een dikke laag emotie mee te geven? Alle moeite ten spijt, er verandert niets aan de situatie.

Het zoals het is, zeggen ze.
Hier in zit ook troost. Het betekent dat het niet beter is, maar zeker ook niet slechter. Het maakt dat dingen zijn zoals ze zijn. Zich voordoen zoals ze voordoen. Erger wordt het niet.

Het is zoals het is, zeggen ze.
De emoties eruit en de feiten bloot. We kunnen ernaar kijken. Zo kunnen we ook zien hoe de situatie feitelijk in elkaar zit en welke aspecten je kunt veranderen.

Een situatie is nooit statisch maar veranderlijk.

Dat is zoals het is en het klopt.

Karen van Hout